උපන් ලප කියන්නේ මොනවාද සහ ඒවා ඉවත් කරන්නේ ඇයි?
උපන් ලප එහෙමත් නැත්නම් Moles කියන්නේ අපේ සමේ තියෙන මෙලනොසයිට් (Melanocytes) කියන සෛල එකතුවෙලා හැදෙන කළු හෝ දුඹුරු පාට ලප වලට. මේවා ගොඩක් වෙලාවට සාමාන්‍ය දේවල්. හැබැයි සමහර වෙලාවට මේවා ඉවත් කරන්න අපිට සිද්ධ වෙනවා. ප්‍රධාන වශයෙන්ම හේතු දෙකක් නිසා අපි උපන් ලප ඉවත් කරනවා.- අලංකාරය සඳහා (Cosmetic Reasons): මුහුණේ තියෙන ලොකු උපන් ලපයක් නිසා කෙනෙකුගේ පෙනුමට බාධාවක් වෙනවා නම්, එහෙමත් නැත්නම් ඒක නිසා තමන්ගේ ආත්ම විශ්වාසය අඩු වෙනවා නම්, ඒ වගේ ලප ඉවත් කරන්න ගොඩක් අය යොමු වෙනවා.
- සෞඛ්‍ය හේතූන් මත (Medical Reasons): සමහර උපන් ලප වල හැඩය, පාට, ප්‍රමාණය එක පාරටම වෙනස් වෙනවා නම්, ලේ ගලනවා නම් හෝ කසනවා නම්, ඒක සමේ පිළිකාවක් (Melanoma) වෙන්න පුළුවන් අවදානමක් තියෙනවා. ඒ වගේ වෙලාවට වෛද්‍යවරයෙක්ගේ උපදෙස් මත අනිවාර්යයෙන්ම ඒක ඉවත් කරලා පරීක්ෂණ (Biopsy) සඳහා යවන්න ඕනේ.
උපන් ලප ඉවත් කිරීමේ ප්‍රධාන ක්‍රම
උපන් ලප ඉවත් කරන්න ප්‍රධාන වශයෙන්ම භාවිතා කරන ක්‍රම දෙකක් තියෙනවා. ඒ තමයි,- CO2 Laser Vaporization (ලේසර් කිරණ මගින් පිලිස්සීම)
- Surgical Excision (ශල්‍යකර්මයක් මගින් කපා ඉවත් කිරීම)
CO2 Laser Vaporization (ලේසර් මගින් උපන් ලප ඉවත් කිරීම)
මේක තමයි අද කාලේ ගොඩක්ම ජනප්‍රිය සහ ලේසිම ක්‍රමය. මෙතනදී කරන්නේ CO2 ලේසර් කිරණ භාවිතා කරලා උපන් ලපය පුච්චලා (Vaporize) අයින් කරන එක. මේක ඉතාමත් ඉක්මනින් කරන්න පුළුවන් සුළු ප්‍රතිකාරයක්.ලේසර් ප්‍රතිකාරය වඩාත් සුදුසු කාටද?
- කුඩා සහ පැතලි උපන් ලප: සම මතුපිට තියෙන, ගොඩක් ලොකු නැති, පැතලි උපන් ලප අයින් කරන්න ලේසර් ප්‍රතිකාරය ගොඩක් සාර්ථකයි.
- පිළිකා අවදානමක් නැති උපන් ලප: වෛද්‍යවරයා පරීක්ෂා කරලා බැලුවට පස්සේ කිසිම සැක සහිත බවක් නැති, සාමාන්‍ය උපන් ලප විතරයි ලේසර් මගින් ඉවත් කරන්නේ.
- මුහුණේ තියෙන කුඩා ලප: මුහුණේ තියෙන කුඩා ලප ඉවත් කරන්න මේක ගොඩක් හොඳයි, මොකද කැළැල් ඇතිවීමේ සම්භාවිතාවය ගොඩක් අඩු නිසා.
ලේසර් ප්‍රතිකාරයේ වාසි
- මැහුම් දාන්න අවශ්‍ය නැහැ: මෙතනදී කැපීමක් කරන්නේ නැති නිසා මැහුම් දාන්න අවශ්‍ය වෙන්නේ නැහැ.
- වේදනාව අඩුයි: ප්‍රතිකාරය කරන්න කලින් හිරිවැටෙන්න ක්‍රීම් එකක් ගානවා හරි පොඩි ඉන්ජෙක්ෂන් එකක් දෙනවා හරි නිසා කිසිම වේදනාවක් දැනෙන්නේ නැහැ.
- ලේ ගැලීමක් නැහැ: ලේසර් කිරණ මගින් රුධිර නාලත් සීල් වෙන නිසා ලේ ගැලීමක් සිද්ධ වෙන්නේ නැහැ.
- ඉක්මන් සුවය: දවස් කිහිපයක් ඇතුළත තුවාලය හොඳ වෙලා යනවා.
ලේසර් ප්‍රතිකාරයේ අවාසි සහ අවදානම්
- නැවත මතුවීමේ අවදානම: ලේසර් මගින් සමේ යටම තියෙන සෛල සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වෙන්නේ නැති වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා කාලෙකට පස්සේ ආයෙත් උපන් ලපය මතුවෙන්න පොඩි ඉඩකඩක් තියෙනවා.
- Biopsy කරන්න බැහැ: ලේසර් එකෙන් උපන් ලපය සම්පූර්ණයෙන්ම පිලිස්සිලා යන නිසා, ඒක පිළිකාවක් ද කියලා පරීක්ෂා කරන්න (Biopsy) යවන්න බැහැ. ඒකයි සැක සහිත ලප ලේසර් කරන්නේ නැත්තේ.
Surgical Excision (ශල්‍යකර්මයක් මගින් උපන් ලප කපා ඉවත් කිරීම)
මේ ක්‍රමයේදී කරන්නේ හිරිවට්ටලා, පුංචි සැත්කමක් මගින් උපන් ලපය සහ ඒ අවට සමෙන් පොඩි කොටසක් සම්පූර්ණයෙන්ම කපා ඉවත් කරන එක. ඊටපස්සේ ඒ තුවාලය මැහුම් දාලා වහනවා.ශල්‍යකර්මයක් මගින් ඉවත් කිරීම වඩාත් සුදුසු කාටද?
- විශාල සහ උස් වූ උපන් ලප: සමෙන් ගොඩක් උඩට ඉස්සිලා තියෙන, ලොකු උපන් ලප ඉවත් කරන්න මේ ක්‍රමය තමයි ගොඩක්ම සාර්ථක.
- සැක සහිත උපන් ලප (Suspicious Moles): ලපයේ හැඩය, පාට වෙනස් වෙලා නම්, ඒක පිළිකාවක් ද කියලා සැකයක් තියෙනවා නම්, අනිවාර්යයෙන්ම ඒක කපලා අයින් කරලා පරීක්ෂණාගාරයකට යවන්න ඕනේ.
- ගැඹුරට විහිදුණු උපන් ලප: සමේ යට ස්ථර දක්වා විහිදිලා තියෙන ලප සම්පූර්ණයෙන්ම ඉවත් කරන්න මේ ක්‍රමය භාවිතා කරනවා.
ශල්‍යකර්ම ක්‍රමයේ වාසි
- සම්පූර්ණ ඉවත් කිරීම: උපන් ලපය මුලින්ම උපුටා ගන්න නිසා ආයෙත් හැදෙන්න තියෙන ඉඩකඩ ගොඩක්ම අඩුයි.
- පරීක්ෂණ සඳහා යැවිය හැකි වීම (Biopsy): කපා ඉවත් කරන කොටස පරීක්ෂණාගාරයකට යවලා ඒකේ පිළිකා සෛල තියෙනවද කියලා හරියටම දැනගන්න පුළුවන්. මේක ගොඩක් වැදගත් දෙයක්.
ශල්‍යකර්ම ක්‍රමයේ අවාසි සහ අවදානම්
- කැළැල් ඇතිවීම (Scarring): කපලා මැහුම් දාන නිසා අනිවාර්යයෙන්ම පොඩි කැළලක් (Linear scar) ඉතුරු වෙනවා. කාලයත් එක්ක මේ කැළල මැකිලා ගියත්, සම්පූර්ණයෙන්ම නැතිවෙන්නේ නැහැ.
- සුව වීමට ගතවන කාලය වැඩියි: ලේසර් ක්‍රමයට වඩා තුවාලය සුව වෙන්න ටිකක් කල් යනවා. මැහුම් කපන්න දවස් 7-14 ක් වගේ කාලයක් යන්න පුළුවන්.
ලේසර් ද? ශල්‍යකර්මයක් ද? තෝරාගන්නේ කොහොමද?
මේ තීරණය ඔයාට තනියම ගන්න බැහැ. අනිවාර්යයෙන්ම සුදුසුකම් ලත් චර්ම රෝග විශේෂඥ වෛද්‍යවරයෙක් (Dermatologist) හරි ප්ලාස්ටික් ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙක් (Plastic Surgeon) හරි මුණගැහිලා උපදෙස් ගන්න ඕනේ. වෛද්‍යවරයා ඔයාගේ උපන් ලපය හොඳින් පරීක්ෂා කරලා බලලා, ඒකේ ස්වභාවය, අවදානම සහ ඔයාගේ සමේ ස්වභාවය අනුව ගැලපෙනම ක්‍රමය මොකක්ද කියලා තීරණය කරනවා. උදාහරණයක් විදිහට, ඔයාගේ මුහුණේ තියෙන පොඩි, පැතලි ලපයක් නම් වෛද්‍යවරයා ගොඩක් වෙලාවට ලේසර් ප්‍රතිකාරය නිර්දේශ කරයි. හැබැයි ඔයාගේ ඇඟේ තියෙන ලොකු, සැක සහිත ලපයක් නම් අනිවාර්යයෙන්ම ඒක කපලා අයින් කරලා Biopsy එකකට යවන්න වෛද්‍යවරයා තීරණය කරනවා ඇති.ප්‍රතිකාරයෙන් පසු සුවවීමේ කාලය සහ සත්කාර (Recovery and Aftercare)
ඔයා තෝරාගත්තේ මොන ක්‍රමය වුණත්, ප්‍රතිකාරයෙන් පස්සේ තුවාලය හොඳින් බලාගන්න එක ගොඩක් වැදගත්. එතකොට තමයි කැළැල් ඇතිවෙන එක අවම කරගන්න පුළුවන් වෙන්නේ.- තුවාලය පිරිසිදුව තබා ගැනීම: වෛද්‍යවරයා ලබාදෙන උපදෙස් අනුව තුවාලය පිරිසිදුව තියාගන්න ඕනේ. ඒ වගේම නියම කරන ලද ප්‍රතිජීවක ක්‍රීම් වර්ග (Antibiotic creams) වෙලාවට ගාන්න ඕනේ.
- හිරු එළියෙන් ආරක්ෂා වීම (Sun Protection): මේක ගොඩක්ම වැදගත් දෙයක්. අලුත් සම හැදෙනකොට ඒක හිරු එළියට නිරාවරණය වුණොත්, ඒ ස්ථානය කළු වෙන්න (Hyperpigmentation) පුළුවන්. ඒ නිසා තුවාලය සුව වුණාට පස්සේ අනිවාර්යයෙන්ම හොඳ Sunscreen එකක් පාවිච්චි කරන්න ඕනේ. අඩුම තරමේ මාස 6ක් වත් ඒ ස්ථානය හිරු එළියෙන් ආරක්ෂා කරගන්න එක වැදගත්.
- කැළැල් සඳහා ක්‍රීම් (Scar Creams): තුවාලය සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වෙලා මැහුම් කැපුවට පස්සේ, කැළල අවම කරගන්න වෛද්‍යවරයා නිර්දේශ කරන සිලිකන් ජෙල් (Silicone gels) හරි වෙනත් කැළැල් මකන ක්‍රීම් එකක් හරි මාස කිහිපයක් පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්.
- තුවාලය කඩන්නේ නැතිව ඉඳීම: ලේසර් කළාට පස්සේ හැදෙන කබොල්ල (Scab) තමන්ගේ අතින් කඩන්න හොඳ නැහැ. ඒක ඉබේම හැලිලා යන්න දෙන්න ඕනේ. නැත්නම් කැළලක් හිටින්න පුළුවන්.