ආයුබෝවන් හැමෝටම! වෛද්යවරයෙක් විදිහට මගේ සායනයට එන රෝගීන්ගෙන් මට නිතරම අහන්න ලැබෙන ඉතාමත් පොදු ප්රශ්නයක් තියෙනවා. ඒ තමයි, “ඩොක්ටර්, මගේ මුහුණේ රැලි වැටීම් මතු වෙන්න පටන් අරන්, වයසට යන පෙනුම පාලනය කරගෙන තරුණ පෙනුම රැක ගන්න මට කරන්න පුළුවන් හොඳම ප්රතිකාරය මොකක්ද?” කියන එක. වයසට යාම නැත්නම් aging කියන්නේ අපේ ජීවිතයේ සිදුවන ඉතාමත් ස්වාභාවික ක්රියාවලියක්. නමුත් වර්තමාන කාර්යබහුල ජීවන රටාව, පෝෂණයෙන් අඩු ආහාර රටාවන්, මානසික ආතතිය සහ පරිසර දූෂණය නිසා වයසට වඩා වයසින් වැඩි පෙනුමක් මුහුණෙන් දිස්වීම අද විශාල ගැටලුවක් වෙලා තියෙනවා. වාසනාවකට වගේ අද තියෙන දියුණු සෞන්දර්ය වෛද්ය විද්යාව (Aesthetic Medicine) නිසා අපට මේ වයසට යාමේ ක්රියාවලිය සාර්ථකව පාලනය කරන්න පුළුවන්. ඒ සඳහා ලොව පුරා ඉතාමත් ජනප්රිය වගේම ප්රතිඵලදායී ප්රතිකාරයක් තමයි Chemical Peels කියන්නේ. සාමාන්යයෙන් “Chemical” කියන වචනය ඇහුව ගමන් හුඟක් දෙනෙක් ටිකක් බය වෙනවා. මූණ පිළිස්සෙයිද, නැත්නම් සමට හානියක් වෙයිද කියලා විවිධ වැරදි මත සමාජයේ තියෙනවා. හැබැයි වෛද්යවරයෙක් විදිහට මට වගකීමෙන් කියන්න පුළුවන්, නිසි වෛද්ය අධීක්ෂණය යටතේ නිවැරදිව සිදු කරන Chemical Peel එකක් කියන්නේ වයසට යාම පාලනය කරන්න තියෙන ඉතාම ආරක්ෂිත සහ ප්රතිඵලදායී ප්රතිකාරයක්. අද අපි ඉතාමත් සවිස්තරාත්මකව කතා කරමු Chemical Peels මගින් වයසට යාම පාලනය කරන්නේ කොහොමද සහ ඔබේ සමට නැවතත් තරුණ බව ලබා දෙන්නේ කෙසේද කියලා.
වයසට යාමත් සමඟ අපේ සමේ සිදුවන වෙනස්කම් මොනවාද?
Chemical Peel එකක් ක්රියා කරන්නේ කොහොමද කියලා තේරුම් ගන්න කලින්, වයසට යනකොට අපේ සමේ ඇතුළතින් සිද්ධ වෙන්නේ මොකක්ද කියලා අපි මුලින්ම විද්යාත්මකව තේරුම් ගන්න ඕනේ. අපේ සම ප්රධාන ස්ථර දෙකකින් සමන්විත වෙනවා. ඒ තමයි එපිඩර්මිස් (Epidermis) හෙවත් සමේ මතුපිට ස්ථරය සහ ඩර්මිස් (Dermis) හෙවත් සමේ ගැඹුරු ස්ථරය. අපි තරුණ කාලේදී සමේ සෛල අලුත් වීමේ වේගය ඉතාමත් ඉහළයි. සාමාන්යයෙන් දින 28කට වරක් පරණ මැරුණු සෛල ඉවත් වෙලා, අලුත් නිරෝගී සෛල මතුපිටට එනවා. මේ ක්රියාවලියට අපි cell turnover කියලා කියනවා. නමුත් අපේ වයස අවුරුදු 25 ඉක්මවූවාට පස්සේ, මේ සෛල අලුත් වීමේ වේගය ක්රමයෙන් අඩු වෙන්න පටන් ගන්නවා. වයස අවුරුදු 40 හෝ 50 වන විට, සමේ සෛල අලුත් වීමට දින 45ක් හෝ 60ක් වැනි දිගු කාලයක් ගත වෙනවා.
මේ සෛල අලුත් වීම ප්රමාද වීම නිසා, සමේ මතුපිට මැරුණු සෛල තට්ටුවක් (stratum corneum) ඝනව තැන්පත් වෙන්න පටන් ගන්නවා. මේ නිසා සමේ ස්වාභාවික දීප්තිය නැති වී, සම අඳුරු, වියළි සහ රළු ස්වභාවයක් ගන්නවා. ඊළඟ ප්රධානම ගැටලුව තමයි සමේ ගැඹුරු ස්ථරය වන ඩර්මිස් (Dermis) එකෙහි සිදුවන වෙනස්කම්. සමට ශක්තිමත් බවක් සහ තද ගතියක් ලබා දෙන කොලජන් (Collagen) සහ සමේ ඇදෙන සුළු බව ආරක්ෂා කරන ඉලාස්ටින් (Elastin) ප්රෝටීන නිපදවීම වයසට යාමත් සමඟ වේගයෙන් පහත වැටෙනවා. සාමාන්යයෙන් වයස අවුරුදු 20න් පසු සෑම වසරකම සමේ ඇති කොලජන් ප්රමාණය සියයට එකකින් (1%) පමණ අඩු වෙනවා. කොලජන් සහ ඉලාස්ටින් අහිමි වීම නිසා සමේ තද බව නැති වෙලා, සම එල්ලා වැටීමට පටන් ගන්නවා. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස සිහින් රැලි (fine lines), ගැඹුරු රැලි (wrinkles) සහ ඇස් වටා රැලි වැටීම් මතු වෙනවා. මීට අමතරව, හිරු එළියෙන් එන පාරජම්බුල කිරණ (UV rays) නිසා සමේ මෙලනින් වර්ණකය අසමාන ලෙස තැන්පත් වීම නිසා වයස්ගත ලප (age spots/sun damage) සහ මෙලස්මා (melasma) තත්ත්වයන් ඇති වෙනවා.
Chemical Peels යනු ඇත්තටම කුමක්ද?
Chemical Peel එකක් කියන්නේ සම මත සිදු කරන පාලිත රසායනික සත්කාරයක්. මෙහිදී අපි කරන්නේ සමට හිතකර, ස්වාභාවික ප්රභවයන්ගෙන් ලබා ගන්නා අම්ල වර්ග (alpha hydroxy acids – AHA, beta hydroxy acids – BHA, හෝ trichloroacetic acid – TCA) විශේෂිත සාන්ද්රණයකින් යුතුව මුහුණේ ආලේප කිරීමයි. මේ අම්ල වර්ග මගින් සමේ මතුපිට ඇති මැරුණු සෛල එකිනෙක බැඳ තබාගෙන සිටින සෛලීය බන්ධන (desmosomes) ලිහිල් කර දමනවා. මේ නිසා සමේ ඉහළ ස්ථරය ඉතාම ආරක්ෂිතව ගැලවී ඉවත් වෙනවා. මෙය සමට හානියක් කිරීමක් නෙවෙයි. මෙය සමෙහි ස්වාභාවික පුනර්ජනන ක්රියාවලිය (skin regeneration process) උත්තේජනය කිරීම සඳහා වෛද්ය විද්යාත්මකව සිදු කරන ක්රමවේදයක්. පැරණි සෛල ඉවත් වීමත් සමඟම, සමේ පතුලේ ඇති නව සෛල ඉතා ඉක්මනින් මතුපිටට පැමිණෙන අතර, සම අභ්යන්තරයේ නව කොලජන් නිපදවීමද ඉතා වේගයෙන් ආරම්භ වෙනවා.
Chemical Peels මගින් වයසට යාම පාලනය කරන්නේ කෙසේද?
දැන් අපි බලමු වෛද්ය විද්යාත්මකව Chemical Peels මගින් වයසට යාමේ ලක්ෂණ පාලනය කරන්නේ සහ සම නැවතත් තරුණ පෙනුමකට ගෙන එන්නේ කොහොමද කියලා. මෙහිදී ප්රධාන ක්රියාකාරීත්වයන් කිහිපයක් එකවර සිදු වෙනවා:
- නව සෛල නිපදවීම සහ සෛල අලුත් වීම වේගවත් කිරීම: Chemical Peel එකක් මගින් සමේ මතුපිට ඇති මැරුණු සහ හානි වූ සෛල ස්ථරය ඉවත් කිරීමත් සමඟම, සමෙහි ඇති බාසල් ස්ථරයට (basal layer) පණිවිඩයක් ලැබෙනවා නව සෛල නිපදවීම වේගවත් කරන්න කියලා. මේ නිසා වයසට යාම නිසා අඩපණ වී තිබූ සෛල අලුත් වීමේ චක්රය නැවතත් තරුණ කාලයේදී මෙන් දින 28ක කාලයක් දක්වා වේගවත් වෙනවා. මේ නිසා සමෙහි තිබූ රළු ගතිය, වියළි බව සහ අඳුරු බව නැති වී ඉතාමත් සිනිඳු, මෘදු සහ පැහැපත් සමක් ක්ෂණිකව හිමි වෙනවා.
- කොලජන් සහ ඉලාස්ටින් ප්රෝටීන උත්තේජනය කිරීම: Chemical Peel එකක් සමේ ආලේප කළ විට, එය සමෙහි ඇති ෆයිබ්රොබ්ලාස්ට් (fibroblasts) සෛල උත්තේජනය කරනවා. ෆයිබ්රොබ්ලාස්ට් කියන්නේ සමේ කොලජන් සහ ඉලාස්ටින් නිපදවන ප්රධාන සෛල වර්ගයයි. Peel එක නිසා ඇතිවන සෞම්ය උත්තේජනය නිසා මේ සෛල මගින් අලුතින් කොලජන් වර්ග නිපදවීම සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ නංවනවා. කොලජන් සහ ඉලාස්ටින් ප්රමාණය වැඩි වන විට සමෙහි ඇදෙන සුළු බව සහ ස්ථීර බව (skin elasticity and firmness) නැවත වර්ධනය වන නිසා සම එල්ලා වැටීම පාලනය වී, සම තද තත්ත්වයකට පත් වෙනවා.
- සිහින් රැලි සහ රැලි වැටීම් අවම කිරීම: සමෙහි ඇතිවන සිහින් රැලි (fine lines) සාමාන්යයෙන් ඇති වෙන්නේ සමේ මතුපිට ස්ථරයේයි. Chemical Peels මගින් එම මතුපිට ස්ථර ක්රමයෙන් ඉවත් කර නව සමක් මතු කරන නිසා, එම සිහින් රැලි සම්පූර්ණයෙන්ම වගේ නැති වී යනවා. එමෙන්ම ඇස් වටා ඇතිවන සිහින් රැලි (crow’s feet) සහ කට දෙපස ඇතිවන රැලි වැටීම්ද මේ මගින් සාර්ථකව පාලනය කරගන්න පුළුවන්. වඩාත් ගැඹුරු රැලි වැටීම් සඳහා මධ්යම මට්ටමේ පීල්ස් (medium-depth peels) භාවිත කිරීමෙන් ඉතාමත් කැපී පෙනෙන වෙනසක් ලබා ගත හැකියි.
- වයස්ගත ලප සහ වර්ණක ගැටලු (Pigmentation) ඉවත් කිරීම: වයසට යාමත් සමඟ මුහුණේ ඇතිවන කළු ලප, අව්වට පිළිස්සුණු ලප (sun spots/age spots) සහ මෙලස්මා (melasma) තත්ත්වයන් පාලනය කිරීමට Chemical Peels ඉතාමත් ප්රබල ලෙස ක්රියා කරනවා. Peeling වලදී සමේ වර්ණකය වන මෙලනින් ඝනත්වය වැඩි වී ඇති පරණ සමේ ස්ථර ඉවත් කෙරෙන අතර, මෙලනින් නිපදවන මෙලනොසයිට් (melanocytes) සෛල වල ක්රියාකාරීත්වයද පාලනය කරනවා. මේ නිසා මුළු මුහුණටම එක හා සමාන පැහැපත් බවක් (even skin tone) ලැබෙනවා.
- සමේ ස්වාභාවික තෙතමනය සහ දීප්තිය ලබා දීම: සමහර පීල් වර්ග, විශේෂයෙන්ම ලැක්ටික් ඇසිඩ් (Lactic Acid) වැනි පීල්ස් මගින් සමේ තෙතමනය රඳවා ගැනීමේ හැකියාව වැඩි කරනවා. මේවා සම අභ්යන්තරයට ජලය ආකර්ෂණය කරගන්නා හුමෙටන්ට් (humectant) ලෙස ක්රියා කරන නිසා, වයසට යාම නිසා වියළී ගිය සමට නැවතත් සජලීකරණය (hydration) සහ නිරෝගී දීප්තියක් (healthy glow) හිමි වෙනවා.
- සමේ සිදුරු කුඩා කිරීම සහ සිදුරු අවහිර වීම වැළැක්වීම: වයසට යන විට සමේ ඇදෙන සුළු බව අඩු වීම නිසා සමේ සිදුරු (open pores) විශාල වී පෙනෙන්නට පටන් ගන්නවා. Chemical Peels මගින් සිදුරු ඇතුළත තැන්පත් වී ඇති කුණු සහ අනවශ්ය තෙල් ඉවත් කර සම තද කරන නිසා, විශාල වී තිබූ සමේ සිදුරු සැලකිය යුතු ලෙස කුඩා වී සම ඉතා සිනිඳු පෙනුමක් ලබා ගන්නවා.
Anti-aging සඳහා භාවිත කරන ප්රධාන රසායනික අම්ල වර්ග මොනවාද?
Chemical Peels සඳහා භාවිත කරන රසායනික ද්රව්ය රැසක් තිබුණත්, වයසට යාම පාලනය කිරීම සඳහා වෛද්යවරුන් වන අප බහුලව භාවිත කරන්නේ පහත සඳහන් අම්ල වර්ගයි:
- ග්ලයිකොලික් ඇසිඩ් (Glycolic Acid): මෙය AHA (Alpha Hydroxy Acid) ගණයට අයත් අම්ලයක් වන අතර එය ලබා ගන්නේ උක් ගසෙනි. මෙහි අණුක ප්රමාණය (molecular size) ඉතාමත් කුඩා බැවින් සමේ ගැඹුරටම ගමන් කිරීමේ හැකියාව පවතිනවා. එම නිසා කොලජන් නිපදවීම උත්තේජනය කිරීමට සහ රැලි වැටීම් පාලනය කිරීමට මෙය අතිශයින්ම ප්රතිඵලදායී වේ.
- ලැක්ටික් ඇසිඩ් (Lactic Acid): මෙය කිරි වලින් ලබා ගන්නා මෘදු අම්ලයක්. වියළි සහ සංවේදී (dry & sensitive skin) සමක් සහිත වයස්ගත පුද්ගලයන් සඳහා මෙය ඉතාමත් යෝග්ය වේ. මෙයින් සමේ මැරුණු සෛල ඉවත් කරනවාට අමතරව සම හොඳින් සජලනය කර තෙතමනය රඳවා තබයි.
- සාලිසිලික් ඇසිඩ් (Salicylic Acid): මෙය BHA (Beta Hydroxy Acid) ගණයට අයත් වන අතර තෙල් සහිත සහ කුරුලෑ බහුල සමක් ඇති අයට මෙය ඉතා සුදුසුයි. වයසට යාමත් සමඟ සමේ සිදුරු අවහිර වී කුරුලෑ ඇතිවීම පාලනය කිරීමට මෙය උදව් වේ.
- ට්රයික්ලෝරෝඇසිටික් ඇසිඩ් (Trichloroacetic Acid – TCA): මෙය මධ්යම මට්ටමේ පීල් එකක් ලෙස භාවිත කරන ප්රබල අම්ලයක්. වයසට යාම නිසා ඇතිවන ගැඹුරු රැලි, තද වර්ණක ලප සහ සමේ එල්ලා වැටීම් පාලනය කිරීමට TCA Peels ඉතාමත් සාර්ථක වේ. මෙහිදී සමේ යම් ප්රමාණයක පොතු ගැලවී යාමක් (peeling) බලාපොරොත්තු විය යුතුයි.
Chemical Peel ප්රතිකාරයකට සූදානම් වන්නේ කෙසේද?
හොඳම ප්රතිඵල ලබා ගැනීමට සහ අතුරු ආබාධ අවම කර ගැනීමට නම්, Chemical Peel එකක් කිරීමට පෙර සම සූදානම් කිරීම (pre-peel preparation) ඉතාමත් වැදගත්. වෛද්යවරයා විසින් සාමාන්යයෙන් ප්රතිකාරයට සති 1-2කට පෙර පහත උපදෙස් ලබා දෙනවා:
- පීලිං සත්කාර නතර කරන්න: ප්රතිකාරයට සතියකට පෙර ගෙදරදී කරන scrubs භාවිතය සහ වෙනත් රූපලාවන්යාගාර වල කරන peeling සත්කාර සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කළ යුතුයි.
- ක්රියාකාරී ක්රීම් වර්ග භාවිතය නවත්වන්න: රෙටිනෝල් (Retinol), රෙටින්-ඒ (Retin-A), හෝ ග්ලයිකොලික් ඇසිඩ් අඩංගු රාත්රී ක්රීම් වර්ග භාවිතය ප්රතිකාරයට දින 3-5කට පෙර නතර කරන්න.
- හිරු එළියට නිරාවරණය වීම අවම කරන්න: සෘජුවම අව්වට පිළිස්සීමෙන් (sunburn) වළකින්න. දිනපතා සන්ස්ක්රීන් භාවිතය අනිවාර්යයෙන්ම කරන්න.
- සමෙහි රෝම ඉවත් කිරීමෙන් වළකින්න: ප්රතිකාරයට දින 3කට පෙර මුහුණේ වැක්ස් කිරීම (waxing), ත්රෙඩින් කිරීම (threading) හෝ රේසර් කිරීමෙන් වළකින්න.
ප්රතිකාරයෙන් පසු කළ යුතු සත්කාර මොනවාද?
මම මගේ හැම රෝගියෙකුටම පවසන දෙයක් තමයි, Chemical Peel එකකින් සියයට පනහක (50%) ප්රතිඵල ලැබෙන්නේ ක්ලිනික් එකේදී කරන ප්රතිකාරයෙන් නම්, ඉතිරි සියයට පනහම (50%) තීරණය වෙන්නේ ප්රතිකාරයෙන් පසු ඔබ නිවසේදී සම ආරක්ෂා කරගන්නා ආකාරය මතයි කියා. ප්රතිකාරයෙන් පසු සම ඉතාමත් සංවේදී බැවින් පහත සත්කාර අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතුය:
- Sunscreen අනිවාර්යයෙන්ම භාවිත කරන්න: ප්රතිකාරයෙන් පසු පළමු සති 2ක කාලය තුළ සම හිරු එළියට අතිශයින්ම සංවේදී වේ. එම නිසා SPF 30 හෝ ඊට වැඩි අගයක් ඇති, Broad-spectrum සන්ස්ක්රීන් එකක් දිනපතා උදෑසන සහ දහවල් කාලයේදී ආලේප කරන්න. අව්වේ යන විට කුඩයක් භාවිත කිරීම ඉතාමත් සුදුසුයි.
- Moisturizer බහුලව ආලේප කරන්න: පීල් එකෙන් පසු සම වියළි වී පොතු ගැලවීමට ඉඩ ඇති නිසා, වෛද්යවරයා නියම කරන මෘදු මොයිස්චරයිසර් එකක් දිනකට 3-4 වතාවක් හෝ අවශ්ය සෑම විටම ආලේප කර සම තෙතමනයෙන් තබන්න.
- පොතු ගැලවෙන සම අතින් අදින්න එපා: සමහර විට ප්රතිකාරයෙන් දින 3කට පමණ පසු මුහුණේ සම කොරපොතු මෙන් ගැලවී යාමට පටන් ගත හැකියි. කිසිම හේතුවක් මත ඒවා අතින් ඇද ගැලවීම, සීරීම හෝ පියලි ගැසීම නොකළ යුතුය. එයින් සමෙහි තුවාල ඇති වී, පසුව කළු පැහැති කැළැල් (post-inflammatory hyperpigmentation) ඇති විය හැකියි.
- මෘදු ක්ලෙන්සර් එකක් භාවිත කරන්න: මුහුණ සේදීම සඳහා සබන් භාවිත නොකර, ඉතාමත් මෘදු (gentle cleanser) ක්ලෙන්සර් එකක් පමණක් පාවිච්චි කරන්න. මුහුණ සේදීමෙන් පසු තුවායෙන් තදින් නොපිසදමා සෙමෙන් තවා පිසදමන්න.
- ವೇಶ නිරූපණ ද්රව්ය (Makeup) භාවිතයෙන් වළකින්න: ප්රතිකාරයෙන් පසු අවම වශයෙන් දින 2-3ක් යනතුරු මුහුණේ කිසිදු මේකප් වර්ගයක් ආලේප කිරීමෙන් වළකින්න.
නිතරම අසන ප්රශ්න කිහිපයක් (FAQ)
- ප්රතිකාර වාර කීයක් කරන්න අවශ්යද? වයසට යාම සාර්ථකව පාලනය කර ගැනීමට සාමාන්යයෙන් සති 3-4ක පරතරයකින් යුතුව ප්රතිකාර වාර 4ක් හෝ 6ක් පමණ කිරීම නිර්දේශ කරනවා. ඉන්පසුව වසරකට වරක් හෝ දෙවරක් නඩත්තු ප්රතිකාර (maintenance sessions) ලෙස මෙය සිදු කළ හැකියි.
- Chemical Peel එකක් කිරීමේදී වේදනාවක් දැනෙනවාද? සාමාන්යයෙන් මෘදු පීල් එකකදී කිසිදු වේදනාවක් දැනෙන්නේ නැහැ. මඳ රස්නයක් හෝ කිනිස්සකින් අනිනවා වැනි කුඩා කිතියක් පමණක් විනාඩි කිහිපයකට දැනිය හැකියි. TCA වැනි මධ්යම මට්ටමේ පීල් එකකදී මඳක් වැඩිපුර දැවිල්ලක් ඇතිවිය හැකි වුවත්, වෛද්යවරයා විසින් විදුලි පංකා හෝ සිසිල් වාතය (cool air) භාවිතයෙන් එය පහසු කරවනු ලබයි.
- ගැබිණි මව්වරුන්ට මෙය සුදුසුද? නැත, ගැබිණි කාලයේදී සහ මව්කිරි දෙන කාල සීමාව තුළ Chemical Peels කිරීම නිර්දේශ කරන්නේ නැහැ.
අවසාන අදහස
Chemical Peels යනු ඔබේ සමේ තරුණ පෙනුම නැවත ලබා ගැනීමටත්, වයසට යාම පාලනය කිරීමටත් ඇති ඉතාමත් සාර්ථක වෛද්ය ප්රතිකාරයකි. මෙහිදී ඉතා වැදගත් වන්නේ ඔබේ සමේ වර්ගය නිවැරදිව හඳුනාගෙන, සුදුසුම අම්ල වර්ගය සහ සාන්ද්රණය තෝරා ගැනීමයි. ඒ නිසා, කිසිම විටෙක නිවසේදීම ප්රබල රසායනික ද්රව්ය භාවිතයෙන් පීලිං කිරීමට උත්සාහ නොකරන්න. සෑම විටම සුදුසුකම් ලත් සෞන්දර්ය වෛද්යවරයෙකු (Aesthetic Doctor) හෝ චර්ම රෝග විශේෂඥ වෛද්යවරයෙකු (Dermatologist) හමුවී උපදෙස් ලබාගෙන ප්රතිකාරය සිදු කර ගන්න. එවිට ඔබට කිසිදු අතුරු ආබාධයකින් තොරව, ලස්සන, පැහැපත් සහ සදා තරුණ සමක් හිමි කර ගත හැකි වනු ඇත. හැමෝටම නිරෝගී සහ ලස්සන සමක් ප්රාර්ථනා කරනවා!