හිසකෙස් වැටීම සහ එයට බලපාන ප්රධාන හේතු (Hair Loss and Causes)
අද සමාජයේ බොහෝ දෙනෙක් මුහුණ දෙන ප්රධානතම ගැටලුවක් ලෙස හිසකෙස් වැටීම (Hair loss) පෙන්වා දිය හැක. මෙය කාන්තාවන් මෙන්ම පිරිමින් අතර ද බහුලව දක්නට ලැබෙන තත්ත්වයකි. හිසකෙස් වැටීමට බලපාන හේතු රාශියක් ඇත. ඒ අතරින් ප්රධානතම හේතු කීපයක් පහත පරිදි වේ:
- ජානමය හේතු (Genetics / Androgenetic Alopecia): බොහෝ පිරිමින්ට සහ කාන්තාවන්ට හිසකෙස් අහිමි වීමට ප්රධානතම හේතුව මෙයයි. මෙය පවුලේ සාමාජිකයන්ගෙන් උරුම විය හැකි අතර වයසත් සමඟ වර්ධනය වේ.
- හෝමෝන වෙනස්වීම්: ගර්භනී සමය, දරු ප්රසූතියෙන් පසු, ආර්තවහරණය සහ තයිරොයිඩ් ග්රන්ථියේ ගැටලු වැනි හෝමෝන වෙනස්වීම් හිසකෙස් වැටීම කෙරෙහි සෘජුවම බලපායි.
- මානසික ආතතිය සහ පීඩනය: දැඩි මානසික ආතතියට ලක්වන පුද්ගලයන්ගේ හිසකෙස් විශාල වශයෙන් ගැලවී යාමට ඉඩ ඇත.
- පෝෂණ ඌනතා: යකඩ, ප්රෝටීන් සහ විටමින් B12 වැනි පෝෂ්ය පදාර්ථ වල ඌනතාවය හිසකෙස් දුර්වල වීමට හේතු වේ.
- රෝගී තත්ත්වයන් සහ ඖෂධ: පිළිකා ප්රතිකාර, රුධිර පීඩනය සඳහා ගන්නා ඖෂධ මෙන්ම හිස්කබලේ ඇතිවන ආසාදන තත්ත්වයන්ද මීට හේතු විය හැක.
PRP (Platelet-Rich Plasma) ප්රතිකාරය යනු කුමක්ද?
PRP (Platelet-Rich Plasma) ප්රතිකාරය යනු හිසකෙස් වැටීම පාලනය කර නව හිසකෙස් වර්ධනය කිරීම සඳහා ලොව පුරා භාවිතා වන අතිශය සාර්ථක හා ආරක්ෂිත වෛද්ය ක්රමයකි. මෙම ක්රමයේදී සිදු කරන්නේ ඔබේම රුධිරය ලබාගෙන, එයින් රුධිර පට්ටිකා (Platelets) වෙන් කර, එම පට්ටිකා වලින් පොහොසත් ප්ලාස්මාව නැවත ඔබේ හිස්කබලට එන්නත් කිරීමයි.
මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ, මෙහිදී බාහිර රසායනික ද්රව්ය කිසිවක් භාවිතා නොකිරීමයි. ඔබගේම රුධිරයේ අඩංගු වර්ධක සාධක (Growth Factors) භාවිතා කරමින්, දුර්වල වූ හිසකෙස් කූප (Hair follicles) නැවත සක්රීය කිරීම මෙමගින් සිදු කෙරේ.
PRP මගින් හිසකෙස් වර්ධනය උත්තේජනය කරන්නේ කෙසේද?
රුධිර පට්ටිකා (Platelets) තුළ ඉතා විශාල ප්රමාණයකින් වර්ධක සාධක සහ ප්රෝටීන අඩංගු වේ. මෙම වර්ධක සාධක මගින් ශරීරයේ ඇති තුවාල සුව කිරීම සහ පටක අලුත්වැඩියා කිරීම ස්වභාවිකවම සිදු කෙරේ. PRP ප්රතිකාරයේදී සිදුවන්නේ මෙම යාන්ත්රණයම හිස්කබල සඳහා යොදා ගැනීමයි.
වර්ධක සාධක මගින් හිසකෙස් කූප වලට අවශ්ය පෝෂණය සහ රුධිර සැපයුම වැඩි කරන අතර, එමගින් හිසකෙස් වල වර්ධන අවධිය (Anagen phase) දීර්ඝ කරයි. මෙහි ප්රධාන ප්රතිඵල කිහිපයක් පහතින් දැක්වේ:
- හිසකෙස් ඝන වීම සහ ශක්තිමත් වීම.
- නව හිසකෙස් වර්ධනය ආරම්භ වීම.
- හිසකෙස් ගැලවී යාම ශීඝ්රයෙන් අවම වීම.
- හිස්කබලේ රුධිර සංසරණය වැඩි දියුණු වීම.
PRP ප්රතිකාරය සිදුකරන ආකාරය – පියවරෙන් පියවර
මෙම ප්රතිකාරය සායනික පරිසරයක් තුළ සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරයෙකු විසින් සිදු කළ යුතු වේ. මෙහි ප්රධාන පියවර 3 ක් පවතී:
- රුධිරය ලබා ගැනීම: පළමු පියවර ලෙස සාමාන්ය රුධිර පරීක්ෂාවකදී මෙන් ඔබේ අතින් රුධිර මිලිලීටර් 10 ත් 20 ත් අතර ප්රමාණයක් ලබා ගනී.
- රුධිරය කේන්ද්රාපසාරණය කිරීම (Centrifugation): ලබාගත් රුධිරය කේන්ද්රාපසාරණ යන්ත්රයකට දමා මිනිත්තු 10-15 ක් පමණ භ්රමණය කරනු ලැබේ. මෙහිදී රුධිරයේ ඇති රතු රුධිර සෛල, සුදු රුධිර සෛල සහ රුධිර පට්ටිකා වෙන වෙනම ස්ථර වලට වෙන් වේ. එහිදී පට්ටිකා වලින් පොහොසත් ප්ලාස්මාව (PRP) ලබා ගැනේ.
- PRP එන්නත් කිරීම: වෙන් කරගත් PRP ලබාගෙන, එය ඉතා සියුම් ඉඳිකටුවක් මගින් හිසකෙස් අඩුවී ඇති ප්රදේශ වලට (හිස්කබලට) එන්නත් කිරීම සිදු කෙරේ. වේදනාව අවම කිරීම සඳහා හිස්කබලට හිරිවැටෙන ආලේපනයක් (Numbing cream) හෝ දේශීය නිර්වින්දනයක් ලබා දෙනු ඇත.
මෙම ප්රතිකාරය සඳහා සුදුසුම පුද්ගලයන් කවුරුන්ද?
PRP ප්රතිකාරය සෑම කෙනෙකුටම එක ලෙස සුදුසු නොවිය හැක. එය වඩාත් සාර්ථක ප්රතිඵල ලබා දෙන්නේ පහත සඳහන් පුද්ගලයන් සඳහාය:
- මෑතකදී හිසකෙස් වැටීම ආරම්භ වූ පුද්ගලයන්.
- හිසකෙස් තුනී වෙමින් පවතින (Hair thinning) පුද්ගලයන්.
- ආතතිය, පෝෂණ ඌනතා හෝ හෝමෝන වෙනස්වීම් නිසා තාවකාලිකව හිසකෙස් අහිමි වූවන්.
- Androgenetic Alopecia (පිරිමි සහ කාන්තා රටාවේ තට්ටය) තත්ත්වයේ මුල් අවධියේ පසුවන්නන්.
කෙසේ වෙතත්, සම්පූර්ණයෙන්ම තට්ටය පෑදුණු අයට හෝ හිසකෙස් කූප සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී ඇති අයට මෙය එතරම් සාර්ථක නොවීමට ඉඩ ඇත.
අවශ්ය ප්රතිකාර වාර ගණන සහ ප්රතිඵල ලබා ගැනීමට ගතවන කාලය
PRP ප්රතිකාරයෙන් ක්ෂණික ප්රතිඵල ලබාගත නොහැක. හිසකෙස් වර්ධනය යනු ක්රමානුකූලව සිදුවන ක්රියාවලියකි. සාමාන්යයෙන් සාර්ථක ප්රතිඵල දැකීම සඳහා ප්රතිකාර වාර (Sessions) කිහිපයක් සිදු කිරීම අවශ්ය වේ.
- මූලික ප්රතිකාර වාර: සාමාන්යයෙන් සති 4-6 කට වරක් බැගින් ආරම්භක ප්රතිකාර වාර 3 ත් 4 ත් අතර ප්රමාණයක් නිර්දේශ කරනු ලැබේ.
- නඩත්තු ප්රතිකාර (Maintenance): ඉන්පසුව මාස 4-6 කට වරක් එක් ප්රතිකාරයක් කිරීමෙන් ලබාගත් ප්රතිඵල දිගුකාලීනව පවත්වා ගත හැක.
- ප්රතිඵල දිස්වීම: බොහෝ දෙනෙකුට පළමු ප්රතිකාර වාර දෙකෙන් පසු හිසකෙස් වැටීම අඩුවන බව අත්දැකීමට හැකි අතර, පැහැදිලි හිසකෙස් වර්ධනයක් දැක ගැනීමට මාස 3-6 ක් පමණ ගත වේ.
වෙනත් ප්රතිකාර ක්රම වලට වඩා PRP වල ඇති සුවිශේෂී වාසි
හිසකෙස් වැටීම සඳහා බාහිරින් ගල්වන ඖෂධ මෙන්ම පෙති වර්ගද වෙළඳපොලේ ඇත. නමුත් ඒවාට වඩා PRP වල පහත සඳහන් සුවිශේෂී වාසි පවතී:
- 100% ක් ස්වභාවික වීම: බාහිර රසායනික ද්රව්ය කිසිවක් ශරීරයට ඇතුල් නොකරන බැවින් ආසාත්මිකතා ඇතිවීමේ අවදානමක් නොමැත.
- ආරක්ෂිත වීම: තමන්ගේම රුධිරය භාවිතා කරන නිසා රෝග සම්ප්රේෂණය වීමේ හෝ ප්රතික්ෂේප වීමේ අවදානමක් නැත.
- කෙටි සුවවීමේ කාලය (Minimal Downtime): ප්රතිකාරයෙන් පසු එදිනෙදා වැඩකටයුතු සඳහා වහාම යොමු විය හැක.
- දිගුකාලීන ප්රතිඵල: හිසකෙස් මුල් ශක්තිමත් කිරීමක් මෙහිදී සිදුවන බැවින් ලබාගන්නා ප්රතිඵලය දිගුකාලීනව පවතී.
අතුරු ආබාධ සහ ප්රතිකාරයෙන් පසු ගත යුතු ක්රියාමාර්ග
මෙය ඉතා ආරක්ෂිත ක්රමයක් වුවද, සුළු අතුරු ආබාධ කිහිපයක් මතු විය හැක. එන්නත් කළ ස්ථාන වල සුළු වේදනාවක්, ඉදිමුමක් හෝ රතු වීමක් දිනක් හෝ දෙකක් පැවතිය හැක. එය සාමාන්ය තත්ත්වයකි.
ප්රතිකාරයෙන් පසු අනුගමනය කළ යුතු දේ:
- ප්රතිකාරයෙන් පසු පළමු පැය 24-48 තුළ හිස සේදීමෙන් වළකින්න.
- කෙලින්ම හිරු එළියට නිරාවරණය වීමෙන් ආරක්ෂා වන්න.
- දැඩි ව්යායාම හෝ හිස දහදිය දැමීමෙන් දිනක් දෙකක් වැළකී සිටින්න.
- රසායනික ද්රව්ය අඩංගු හිසකෙස් වර්ණක හෝ ජෙල් වර්ග භාවිතය තාවකාලිකව නවතා දමන්න.
PRP ප්රතිකාරයේ ඉතිහාසය සහ වෙනත් වෛද්ය ක්ෂේත්රවල එහි භාවිතය
PRP තාක්ෂණය හිසකෙස් වර්ධනය සඳහා භාවිතා කිරීමට පෙර, එය වසර ගණනාවක් පුරා වෙනත් වෛද්ය අංශවල ඉතා සාර්ථකව භාවිතා කර ඇත. විශේෂයෙන්ම ක්රීඩා ආබාධ (Sports injuries), අස්ථි හා සන්ධි රෝග (Orthopedics) සහ දන්ත ශල්යකර්ම (Dental surgeries) වලදී තුවාල සුවවීම වේගවත් කිරීම සඳහා මෙය ප්රචලිත විය. ලොව ප්රකට ක්රීඩකයන් රැසක් තම ආබාධ ඉක්මනින් සුවකර ගැනීම සඳහා මෙම PRP ප්රතිකාරය භාවිතා කර ඇති බවට සාක්ෂි ඇත. පසුකාලීනව චර්ම රෝග විශේෂඥයන් සහ රූපලාවන්ය වෛද්යවරුන් විසින් මෙහි ඇති සෛල අලුත්වැඩියා කිරීමේ සුවිශේෂී හැකියාව හඳුනාගෙන, එය මුහුණේ සමේ පැහැපත් බව (Vampire Facial) සහ හිසකෙස් වර්ධනය කිරීම සඳහාද සාර්ථකව යොදා ගැනීම ආරම්භ කරන ලදී.
PRP ප්රතිකාරය සමඟ ඒකාබද්ධව කළ හැකි වෙනත් ප්රතිකාර මොනවාද?
වඩාත් සාර්ථක හා කඩිනම් ප්රතිඵල ලබා ගැනීම සඳහා PRP ප්රතිකාරය වෙනත් වෛද්ය ප්රතිකාර සමග ඒකාබද්ධව (Combination therapy) සිදු කළ හැක. විශේෂඥ වෛද්යවරුන් විසින් නිර්දේශ කරන එවැනි ඒකාබද්ධ ප්රතිකාර කිහිපයක් පහත දැක්වේ:
- Minoxidil සහ Finasteride භාවිතය: මෙම ඖෂධ වර්ග PRP ප්රතිකාරය සමඟ භාවිතා කිරීමෙන් හිසකෙස් වර්ධනය තවදුරටත් උත්තේජනය වේ. Minoxidil මගින් රුධිර සංසරණය වැඩි කරන අතර Finasteride මගින් හිසකෙස් වැටීමට බලපාන DHT හෝමෝනය අවහිර කරයි.
- Microneedling (Dermapen): PRP ප්ලාස්මාව හිස්කබලට එන්නත් කිරීමට අමතරව Microneedling තාක්ෂණය භාවිතයෙන් එය හිස්කබල මතුපිට ගැල්වීම මගින්ද ඉතා ඉහළ ප්රතිඵල ලබාගත හැක.
- Low-Level Laser Therapy (LLLT): ලේසර් කිරණ මගින් හිසකෙස් කූප උත්තේජනය කිරීමද PRP ප්රතිකාරයට සමගාමීව සිදු කිරීමෙන් වර්ධන වේගය වැඩි කරගත හැක.
- පෝෂණ අතිරේක (Nutritional Supplements): හිසකෙස් වර්ධනයට අත්යවශ්ය වන Biotin, Zinc, සහ විටමින් D වැනි පෝෂ්ය පදාර්ථ බාහිරව ලබා දීම මෙහිදී සිදු කෙරේ.
PRP ප්රතිකාරය සාර්ථක කර ගැනීමට ඔබ අනුගමනය කළ යුතු ජීවන රටාව
ප්රතිකාරයෙන් පමණක්ම 100% ක ප්රතිඵල ලබාගත නොහැක. ඒ සඳහා ඔබගේ දෛනික ජීවන රටාව සහ ආහාර පුරුදුද ඉතා වැදගත් වේ. PRP ප්රතිකාරය සිදුකරන කාලසීමාව තුළ ඔබ පහත කරුණු කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතුය:
- සමබල ආහාර වේලක් ලබා ගැනීම: ප්රෝටීන් බහුල ආහාර වන බිත්තර, මස්, මාළු, සහ රනිල කුලයේ බෝග ආහාරයට එකතු කරගන්න. ඊට අමතරව නැවුම් පලතුරු සහ එළවළු මගින් අවශ්ය විටමින් සහ ඛනිජ ලවණ ලබා ගන්න.
- ප්රමාණවත් ලෙස ජලය පානය කිරීම: දිනකට අවම වශයෙන් ජලය ලීටර් 2-3 ත් අතර ප්රමාණයක් පානය කිරීමෙන් සෛල වල ක්රියාකාරීත්වය නිසි පරිදි පවත්වා ගත හැක.
- දුම්පානය සහ මත්පැන් භාවිතය අවම කිරීම: දුම්පානය මගින් රුධිර නාල සංකෝචනය වන අතර එමගින් හිසකෙස් මුල් වලට රුධිරය ගමන් කිරීම අවහිර වේ. එය ප්රතිකාරයේ සාර්ථකත්වයට දැඩි ලෙස බාධා කරයි.
- ආතතිය පාලනය කිරීම: යෝගා, භාවනා හෝ ඔබ කැමති විනෝදාංශයන් හි නිරත වීමෙන් මානසික ආතතිය පාලනය කරගන්න.
- ප්රමාණවත් නින්දක් ලබා ගැනීම: සෛල අලුත්වැඩියා වීමේ ක්රියාවලිය වඩාත්ම ක්රියාකාරී වන්නේ නින්දේදී බැවින් දිනකට පැය 7-8 ක සුවදායී නින්දක් ලබා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.
සාරාංශය සහ අවසන් නිගමනය (Conclusion)
හිසකෙස් අහිමි වීම යනු හුදෙක් බාහිර පෙනුමට පමණක් නොව පුද්ගලයෙකුගේ මානසික මට්ටමට සහ ආත්ම විශ්වාසයටද දැඩි ලෙස බලපාන කරුණකි. අතීතයේදී මේ සඳහා ස්ථිර විසඳුමක් නොතිබුණද, වර්තමානයේ වෛද්ය විද්යාවේ දියුණුවත් සමඟ හඳුන්වා දී ඇති PRP (Platelet-Rich Plasma) ප්රතිකාරය මේ සඳහා ඇති සාර්ථකම, නවීන සහ ආරක්ෂිතම විසඳුම ලෙස හැඳින්විය හැක.
මෙය කිසිදු බාහිර රසායනික ද්රව්යයක් ශරීරයට ඇතුල් නොකර, ඔබගේම රුධිරය භාවිතා කරමින් සිදුකරන 100% ක් ස්වභාවික ක්රියාවලියකි. එමනිසා මෙහි අතුරු ආබාධ අවදානම ඉතා අල්ප වේ. ශල්යකර්මයකින් තොරව, කෙටි කාලයකින් සහ වේදනාවකින් තොරව ඔබේ හිසකෙස් නැවත වර්ධනය කර ගැනීමට ඇති හොඳම විකල්පය මෙයයි. ඔබත් හිසකෙස් වැටීමෙන් පීඩා විඳින්නෙකු නම්, සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරයෙකු හෝ චර්ම රෝග විශේෂඥයෙකු හමුවී මෙම ප්රතිකාරය පිළිබඳව උපදෙස් ලබා ගැනීම වඩාත් යෝග්ය වේ. නිවැරදි වෛද්ය උපදෙස් සහ ක්රමානුකූලව සිදුකරන PRP ප්රතිකාර මාලාවක් මගින් ඔබගේ නැතිවී ගිය හිසකෙස් මෙන්ම ඔබේ ආත්ම විශ්වාසයද නැවත ගොඩනඟා ගැනීමට ඔබට නිසැකවම හැකිවනු ඇත.