ඉරුවාරදය හෙවත් මයිග්රේන් (Migraine) සඳහා බොටොක්ස් ප්රතිකාරය
බොටොක්ස් (Botox) කිව්වම ගොඩක් අයට මතක් වෙන්නේ මුහුණේ තියෙන රැලි නැති කරලා, තරුණ පෙනුමක් ලබා දෙන රූපලාවන්ය ප්රතිකාරයක් විදිහටයි. හැබැයි ඔබ දන්නවාද බොටොක්ස් කියන්නේ කාලයක් තිස්සේ පවතින දරුණු හිසරුදාවට සහ ඉරුවාරදය (Chronic Migraines) සඳහා තියෙන ඉතා සාර්ථක වෛද්ය ප්රතිකාරයක් කියලා? මේ ලිපියෙන් අපි කතා කරන්නේ බොටොක්ස් මගින් කොහොමද මයිග්රේන් තත්ත්වය පාලනය කරන්නේ, ඒක වැඩ කරන්නේ කොහොමද සහ ඒ ප්රතිකාරය ගැන ඔබ දැනගත යුතු සියලුම දේවල් ගැනයි.
ඉරුවාරදය (Chronic Migraine) කියන්නේ මොකක්ද?
සාමාන්ය හිසකෙකෙස් කැක්කුමකට වඩා ඉරුවාරදය ගොඩක් වෙනස්. ඉරුවාරදය කියන්නේ නිතර නිතර ඇතිවෙන, දරාගන්න අමාරු, දරුණු හිසරුදාවක්. සාමාන්යයෙන් මේ තත්ත්වය තියෙන කෙනෙකුට මාසෙකට දවස් 15 කට වඩා හිසරුදාව ඇති වෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම ඒකෙන් දවස් 8 කට වඩා මයිග්රේන් තත්ත්වයේ හිසරුදාවක් වෙන්න පුළුවන්. මේකත් එක්කම ආලෝකයට සහ ශබ්දයට සංවේදී වීම, වමනය සහ ඔක්කාරය වගේ රෝග ලක්ෂණත් ඇතිවෙන්න පුළුවන්. මේ නිසා එදිනෙදා වැඩකටයුතු කරගෙන යන්න ගොඩක් අපහසු වෙනවා. ගොඩක් වෙලාවට බෙහෙත් පෙති බිව්වත් මේ හිසරුදාව අඩු වෙන්නේ නැති අවස්ථා තියෙනවා. අන්න ඒ වගේ අයට තමයි බොටොක්ස් ප්රතිකාරය ගොඩක්ම වැදගත් වෙන්නේ.
බොටොක්ස් ප්රතිකාරය මයිග්රේන් සඳහා වැඩ කරන්නේ කොහොමද?
බොටොක්ස් (OnabotulinumtoxinA) කියන්නේ ස්නායු වල ක්රියාකාරීත්වයට බලපාන ප්රෝටීනයක්. මයිග්රේන් සඳහා බොටොක්ස් භාවිතා කරනකොට ඒකෙන් ප්රධාන වශයෙන් කරන්නේ වේදනාව ඇති කරන රසායනික ද්රව්ය (Neurotransmitters) නිකුත් වීම අවහිර කරන එකයි. ඒ කියන්නේ අපේ මොළයට වේදනාව දැනෙන්න කලින්, ඒ වේදනාව ගෙනියන පණිවිඩය නවත්වන එකයි. මේ නිසා මොළයේ තියෙන ස්නායු ජාල වලට වේදනාව දැනෙන්නේ නැහැ. මේ ක්රියාවලිය නිසා දරුණු හිසරුදාව ඇති වීම වළක්වනවා වගේම, හිසරුදාව ඇතිවෙන වාර ගණනත් සැලකිය යුතු විදිහට අඩු කරනවා.
බොටොක්ස් එන්නත් කරන්නේ කොතැනටද?
මයිග්රේන් සඳහා කරන බොටොක්ස් ප්රතිකාරයේදී, මුහුණේ සහ බෙල්ලේ විශේෂිත ස්ථාන කීපයකට තමයි එන්නත් කරන්නේ. සාමාන්යයෙන් වෛද්යවරයා විසින් ඉතා කුඩා ඉඳිකටුවක් භාවිතා කරලා, සමට යටින් තියෙන මාංශ පේශි වලට මේ එන්නත ලබා දෙනවා. එන්නත් කරන ප්රධාන ස්ථාන තමයි:
- නළල (Forehead) සහ ඇහිබැම අවට මාංශ පේශි.
- හිස දෙපස (Temples) තියෙන මාංශ පේශි.
- හිස පිටුපස (Back of the head) සහ බෙල්ල (Neck) ආශ්රිත මාංශ පේශි.
- උරහිස් (Shoulders) වල ඉහළ කොටසේ තියෙන මාංශ පේශි.
මේ සෑම ස්ථානයකටම ඉතා කුඩා බොටොක්ස් ප්රමාණයක් තමයි එන්නත් කරන්නේ. සම්පූර්ණ ප්රතිකාරය සඳහා ස්ථාන 30 කට හෝ ඊට වැඩි ගණනකට එන්නත් කරන්න පුළුවන්. මේ ප්රතිකාරය කරන්න සාමාන්යයෙන් විනාඩි 15 ත් 20 ත් අතර කාලයක් තමයි ගත වෙන්නේ.
මේ ප්රතිකාරය වේදනාකාරීද?
ගොඩක් අයට තියෙන බයක් තමයි ඉඳිකටු වලට තියෙන බය. හැබැයි බොටොක්ස් ප්රතිකාරය සඳහා භාවිතා කරන්නේ ඉතා කුඩා, සිහින් ඉඳිකටුවක්. ඒ නිසා එන්නත් කරනකොට දැනෙන්නේ පොඩි කූඹියෙක් කනවා වගේ පොඩි වේදනාවක් විතරයි. ගොඩක් රෝගීන් කිසිම අපහසුවකින් තොරව මේ ප්රතිකාරය කරගන්නවා. අවශ්ය නම් වෛද්යවරයාට පුළුවන් එන්නත් කරන ස්ථාන හිරිවැටෙන්න ක්රීම් එකක් (Numbing cream) ආලේප කරන්න. ඒ නිසා වේදනාව ගැන බියක් ඇති කරගන්න අවශ්ය නැහැ.
ප්රතිඵල දැකගන්න කොපමණ කාලයක් ගත වෙනවාද?
බොටොක්ස් එන්නත් කළාට පස්සේ එදාම ප්රතිඵල දැකගන්න බැහැ. සාමාන්යයෙන් පළමු ප්රතිකාරයෙන් පස්සේ සති 2 ත් 3 ත් අතර කාලයක් ගත වෙනවා සම්පූර්ණ ප්රතිඵල දැකගන්න. සමහර අයට පළමු ප්රතිකාරයෙන් පස්සේ ලොකු වෙනසක් දැනෙන්නේ නැති වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා වෛද්යවරුන් නිර්දේශ කරන්නේ සති 12 කට සැරයක් විදිහට ප්රතිකාර දෙකක් හෝ තුනක් අඛණ්ඩව කරගන්න කියලයි. ඒ විදිහට අඛණ්ඩව ප්රතිකාර කරනකොට, මාසෙකට ඇතිවෙන හිසරුදාව දවස් ගණන සැලකිය යුතු විදිහට අඩු වෙනවා. ඒ වගේම ඇතිවෙන හිසරුදාවේ දරුණුකමත් ගොඩක් දුරට අඩු වෙනවා.
බොටොක්ස් ප්රතිකාරයෙන් ඇතිවිය හැකි අතුරු ආබාධ (Side Effects) මොනවාද?
ඕනෑම වෛද්ය ප්රතිකාරයක වගේම බොටොක්ස් ප්රතිකාරයෙත් සුළු අතුරු ආබාධ ඇතිවෙන්න පුළුවන්. හැබැයි මේවා ගොඩක් දුරට තාවකාලිකයි. සුලභව දැකගන්න පුළුවන් අතුරු ආබාධ කීපයක් තමයි:
- එන්නත් කළ ස්ථානයේ සුළු වේදනාවක් හෝ රතු වීමක්.
- බෙල්ලේ ආශ්රිත මාංශ පේශි වල තාවකාලික තද ගතියක් හෝ වේදනාවක්.
- පළමු දවසේදී සුළු හිසරුදාවක් ඇති වීම.
- ඉතා කලාතුරකින් ඇහිපිය තරමක් කඩා හැලීමක් (Drooping eyelid) ඇතිවෙන්න පුළුවන්. හැබැයි මේක සති කීපයකින් ඉබේම හරියනවා.
මේ අතුරු ආබාධ වලින් වැළකෙන්න නම් අනිවාර්යයෙන්ම පළපුරුදු, සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරයෙක් ලවා මේ ප්රතිකාරය කරගන්න එක ගොඩක් වැදගත්.
මයිග්රේන් සඳහා බොටොක්ස් ප්රතිකාරය සුදුසු කාටද?
මේ ප්රතිකාරය හැමෝටම සුදුසු වෙන්නේ නැහැ. සාමාන්යයෙන් මේ ප්රතිකාරය නිර්දේශ කරන්නේ Chronic Migraine තත්ත්වය තියෙන අයට විතරයි. ඒ කියන්නේ මාසෙකට දවස් 15 කට වඩා හිසරුදාව තියෙන අයටයි. ඔබ සාමාන්ය හිසරුදාවක් (Tension headache) හෝ කලාතුරකින් ඇතිවෙන මයිග්රේන් (Episodic migraine) තත්ත්වයකින් පීඩා විඳිනවා නම්, වෛද්යවරයා විසින් වෙනත් ඖෂධ වර්ග ඔබට නිර්දේශ කරන්න පුළුවන්. ඒ වගේම ගැබිනි මව්වරුන්ට සහ කිරි දෙන මව්වරුන්ට මේ ප්රතිකාරය සුදුසු නැහැ. ඔබට යම්කිසි ස්නායු රෝගයක් (Neurological condition) තියෙනවා නම් ඒ ගැනත් වෛද්යවරයාට කලින්ම දැනුම් දෙන්න ඕනේ.
බොටොක්ස් එක්ක වෙනත් බෙහෙත් පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්ද?
ඔව්, අනිවාර්යයෙන්ම. බොටොක්ස් ප්රතිකාරය කරගෙන යන අතරතුරේදී, හිසරුදාව ඇතිවුණොත් ඔබට පුරුදු විදිහට වේදනා නාශක පෙති (Painkillers) පාවිච්චි කරන්න පුළුවන්. ගොඩක් වෙලාවට බොටොක්ස් ප්රතිකාරයත් එක්ක වේදනා නාශක වල අවශ්යතාවය ගොඩක් අඩුවෙනවා. හැබැයි වෛද්යවරයාගේ උපදෙස් නොමැතිව ඔබ දැනට බොන මයිග්රේන් ඖෂධ නතර කරන්න එපා.
සාරාංශය
කාලයක් තිස්සේ මයිග්රේන් වලින් පීඩා විඳින, සාමාන්ය ඖෂධ වලින් සහනයක් නොලැබෙන අයට බොටොක්ස් කියන්නේ ඉතාම සාර්ථක සහ ආරක්ෂිත ප්රතිකාරයක්. මේ ප්රතිකාරය මගින් හිසරුදාව ඇතිවීම වළක්වනවා වගේම, රෝගීන්ගේ ජීවන තත්ත්වය (Quality of life) ඉහළ නංවන්න ලොකු සහයෝගයක් දෙනවා. හැබැයි මේ ප්රතිකාරය අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුත්තේ සුදුසුකම් ලත්, පළපුරුදු වෛද්යවරයෙක් විසින් පමණයි. ඔබටත් මෙවැනි දරුණු මයිග්රේන් තත්ත්වයක් තියෙනවා නම්, අදම වෛද්යවරයෙකු හමුවෙලා බොටොක්ස් ප්රතිකාරය ඔබට සුදුසුද කියලා සාකච්ඡා කරලා බලන්න. නිවැරදි ප්රතිකාර මගින් ඔබටත් වේදනාවෙන් තොර, නිදහස් ජීවිතයක් ගත කරන්න පුළුවන්.