ආයුබෝවන් හැමෝටම. සම පැහැපත් කරගන්න, මුහුණේ තියෙන කුරුලෑ කැළැල් මකාගන්න වගේම වයසට යාමේ ලක්ෂණ පාලනය කරලා තරුණ පෙනුම රැකගන්න අද වෙනකොට ගොඩක් දෙනෙක් කරන ඉතාමත් ජනප්රිය ප්රතිකාරයක් තමයි Chemical Peels කියන්නේ. අපේ සායනයට එන ගොඩක් දෙනෙක් නිතරම අහන ප්රශ්නයක් තමයි “ඩොක්ටර්, මම Chemical Peel එකක් කළාට පස්සේ මොන වගේ සත්කාරද කරන්න ඕනේ? මොන වගේ දේවල්ද නොකර ඉන්න ඕනේ?” කියන එක. ඇත්තටම, Chemical Peel එකක් කරන එකෙන් සියයට පනහක ප්රතිඵල ලැබෙද්දී, ඉතිරි සියයට පනහම තීරණය වෙන්නේ ප්රතිකාරයට පස්සේ ඔබ ඔබේ සම රැකගන්නා ආකාරය මතයි. ඒ නිසා අද මම වෛද්යවරයෙක් විදිහට ඔයාලට ඉතාම පැහැදිලිව කියල දෙන්න යන්නේ Chemical Peel එකක් කළාට පස්සේ ඔබ නොකළ යුතුම, ඒ වගේම වළක්වා ගත යුතුම වැදගත් කරුණු කිහිපයක් ගැනයි.
Chemical Peels ප්රතිකාරයකින් පස්සේ අපේ සමට මොකද වෙන්නේ?
නොකළ යුතු දේවල් ගැන කතා කරන්න කලින්, Chemical Peel එකකින් පස්සේ අපේ සමට ඇත්තටම මොකද වෙන්නේ කියලා සරලව තේරුම් ගන්න එක වැදගත් වෙනවා. Chemical Peel එකකදී කරන්නේ විශේෂිත වෛද්ය ශ්රේණියේ රසායනික ද්රව්යයක් (උදාහරණයක් විදිහට Glycolic Acid, Salicylic Acid, Lactic Acid හෝ TCA වගේ දේවල්) සම මතුපිට ඉතාමත් ප්රවේශමෙන් ආලේප කරලා, සමේ තියෙන මැරුණු සෛල තට්ටුව ඉවත් කරන එකයි. මේකෙන් වෙන්නේ සමේ මතුපිට තියෙන හානි වෙච්ච පරණ සම ගැලවී ගිහින්, යටින් තියෙන අලුත්, සිනිඳු, දීප්තිමත් සහ නිරෝගී සමක් මතු වෙන එකයි.
මේ අලුතින් මතුවෙන සම ඉතාමත් සංවේදී (highly sensitive) වගේම ඉතාම සියුම්. ඒ වගේම මේ කාලයේදී සමේ ආරක්ෂිත ස්තරය (skin barrier) තාවකාලිකව දුර්වල වෙලයි තියෙන්නේ. ඉතින් මේ සියුම් සමට පරිබාහිරව සිදුවන සුළු බලපෑමකින් වුණත් ලොකු හානියක් වෙන්න පුළුවන්. අන්න ඒ නිසයි ප්රතිකාරයට පසුව කරන සත්කාර (post-care) සහ නොකළ යුතු දේවල් ගැන අපි මෙච්චර සැලකිලිමත් වෙන්නේ. මේ කාලය ඇතුළත කරන එක වැරැද්දක් නිසා ඔබේ මුළු ප්රතිකාරයම අසාර්ථක වෙන්න පුළුවන්.
Chemical Peels කළාට පසුව ඔබ නොකළ යුතුම දේවල්
Chemical Peel එකකින් පස්සේ ඔබේ සම සුව වන කාලය (healing process) ඇතුළත ඔබ කිසිසේත්ම නොකළ යුතු ප්රධාන වැරදි කිහිපයක් මෙන්න. මේවා වෛද්ය උපදෙස් අනුව අනිවාර්යයෙන්ම පිළිපැදිය යුතු දේවල් වෙනවා:
- හිරු එළියට ඍජුවම නිරාවරණය වීම (Avoid Direct Sun Exposure):
Chemical Peel එකක් කළාට පස්සේ ඔබ නොකළ යුතුම පළමු වැනි සහ වැදගත්ම දේ තමයි අව්වට යන එක. පීල් එකකින් පස්සේ මතු වෙන්නේ ඉතාමත් ලාබාල, සියුම් සමක්. මේ සමට හිරු එළියේ තියෙන අහිතකර පාරජම්බුල කිරණ (UV Rays) ඉතාම වේගයෙන් හානි කරනවා. ප්රතිකාරයෙන් පස්සේ අවම වශයෙන් සති දෙකක්වත් ඍජු හිරු එළියට නිරාවරණය වීම සම්පූර්ණයෙන්ම වළක්වා ගන්න ඕනේ. අව්වට ගියොත් සමේ රතු ගතිය වැඩි වෙන්න, සම පිච්චෙන්න (sunburn) වගේම, සමේ කළු ලප ඇතිවීම (hyperpigmentation / PIH) තවත් වැඩි වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා එළියට යද්දී කුඩයක් පාවිච්චි කරන්න, තොප්පියක් දාන්න වගේම අනිවාර්යයෙන්ම හොඳ සන්ස්ක්රීන් එකක් පාවිච්චි කරන්න අමතක කරන්න එපා. ගෘහස්ථව සිටියත් ජනේල වලින් එන හිරු එළියෙන් වුණත් සමට හානි වෙන්න පුළුවන් නිසා නිවසේ සිටින විටත් සන්ස්ක්රීන් භාවිත කිරීම ඉතාම වැදගත්.
- ගැලවී යන සම අතින් ඇද ඉවත් කිරීම (Do Not Pick or Peel the Flaking Skin):
Chemical Peel එකක් කරලා දවස් දෙකක් හෝ තුනක් යද්දී සමේ මතුපිට ස්තරය වියළිලා කොරපොතු වගේ ගැලවෙන්න (peeling) පටන් ගන්නවා. මේක ඉතාමත් සාමාන්ය දෙයක්. මේ වෙලාවට ගොඩක් දෙනෙක් කරන ලොකුම වැරැද්දක් තමයි ඒ ගැලවෙන සම අතින් ඇදලා අයින් කරන්න උත්සාහ කරන එක. මෙහෙම කළාම වෙන්නේ තවමත් සම්පූර්ණයෙන්ම හැදිලා නැති යටින් තියෙන සියුම් සම තුවාල වෙන එකයි. ඒ වගේම අපේ අත් වල තියෙන බැක්ටීරියා සම ඇතුළට ගිහින් ආසාදන ඇති වෙන්න පුළුවන්. මේකෙන් සමේ තුවාල, කැළැල් (scarring) වගේම දිගුකාලීන අඳුරු ලප (post-inflammatory hyperpigmentation) ඉතිරි වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා සම ස්වභාවිකවම ගැලවී යන්න ඉඩ හරින්න, කිසිම වෙලාවක අතින් ඇදලා ගලවන්න එපා. සම ගැලවෙන කොට දැනෙන අපහසුතාවයට හොඳින් මොයිස්චරයිසර් ආලේප කරන්න.
- ප්රතිකාරයෙන් පසු වහාම මේකප් භාවිත කිරීම (Avoid Makeup Immediately):
Peel එකක් කරපු ගමන් සමේ සිදුරු (pores) හොඳින් විවෘත වෙලයි තියෙන්නේ. ඒ වගේම සමේ ආරක්ෂිත වැට තාවකාලිකව නැති වෙලා තියෙන්නේ. මේ වගේ වෙලාවක මේකප් (Foundation, Powder, Concealer) වගේ දේවල් පාවිච්චි කළොත්, ඒ රසායනික ද්රව්ය සම ඇතුළට ගිහින් සම ආසාදනය වෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම සිදුරු වැහිලා කුරුලෑ එන්න පුළුවන්. අවම වශයෙන් ප්රතිකාරයෙන් පසු පැය 24 ත් 48 ත් අතර කාලයක්වත් කිසිම මේකප් වර්ගයක් පාවිච්චි කරන්න එපා කියලා මම උපදෙස් දෙනවා. සම සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වෙනකම් ස්වභාවිකව තියෙන්න ඉඩ දෙන්න. පාවිච්චි කරන මේකප් බ්රෂ් (makeup brushes) පවා මේ දිනවල පිරිසිදුව තබා ගැනීම වැදගත්.
- අධික ලෙස රත් වීම සහ දහඩිය දැමීම (Avoid Heavy Sweating & Heat):
Chemical Peel එකකට පස්සේ සම ඇතුළත යම් උෂ්ණත්වයක් සහ ප්රදාහයක් (inflammation) තියෙනවා. ඉතින් මේ වෙලාවේ සමට තවදුරටත් බාහිරින් රස්නය ලැබුණොත් සම රතු වීම සහ දැවිල්ල වැඩි වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා දැඩි සේ දහඩිය දමන ව්යායාම (heavy workouts), සෝනා (sauna) භාවිතය, මුහුණට වාෂ්ප ඇල්ලීම (steam) සහ උණු වතුරෙන් මුහුණ සේදීම වැනි දේවලින් වළකින්න ඕනේ. අධික ලෙස දහඩිය දමන කොට දහඩිය සමේ තැන්පත් වෙලා දැවිල්ල, කැසීම සහ බිබිලි ඇති වෙන්න පුළුවන්. ප්රතිකාරයෙන් පසු අවම වශයෙන් දින 3ක්වත් මේ වගේ රස්නය අධික පරිසරයන්ගෙන් ඈත් වෙලා සිසිල් පරිසරයක ඉන්න උත්සාහ කරන්න.
- සැර රසායනික ද්රව්ය අඩංගු ආලේපන භාවිතය (Avoid Active Ingredients & Harsh Skincare):
ඔබ සාමාන්යයෙන් දිනපතා පාවිච්චි කරන සමහර රූපලාවන්ය නිෂ්පාදන Chemical Peel එකකින් පස්සේ පාවිච්චි කිරීම ඉතාම අනතුරුදායකයි. විශේෂයෙන්ම Retinol, Retin-A, Vitamin C, Salicylic Acid (BHA), Glycolic Acid (AHA) වගේ සක්රීය සංඝටක (active ingredients) අඩංගု ක්රීම් හෝ සේරම් වර්ග පාවිච්චි කිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කරන්න ඕනේ. මේවායින් දැනටමත් සංවේදී වෙලා තියෙන සම තවත් රළු ලෙස පීල් වෙලා, සම බිබිලි දමන්න හෝ පිච්චී යාමට වුණත් පුළුවන්. වෛද්යවරයා නිර්දේශ කරන මෘදු සත්කාර (gentle hydrating products) පමණක් අවම වශයෙන් සතියක් යනතුරු භාවිත කරන්න. සම සුව වූ පසු නැවත සාමාන්ය නිෂ්පාදන භාවිතයට යා හැක.
- සම අධික ලෙස සේදීම සහ රළු ලෙස පිස දැමීම (Do Not Scrub or Wash Harshly):
මුහුණ සෝදන කොට රළු ලෙස අතුල්ලන්න හෝ ස්ක්රබ් (Scrub) කරන්න කිසිසේත්ම එපා. ඒ වගේම රළු තුවා වලින් මුහුණ පිස දැමීමත් නොකළ යුතුමයි. මුහුණ සේදීම සඳහා මෘදු, සුවඳක් නැති ෆේස් වොෂ් (gentle, fragrance-free cleanser) එකක් පාවිච්චි කරන්න. මුහුණ සේදීමෙන් පස්සේ ඉතාම සිනිඳු තුවායක් හෝ පටකයක් (tissue) පාවිච්චි කරලා තෙත මාත්තු කරන්න (pat dry). කිසිම විටක මුහුණ රළු ලෙස අතුල්ලන්න එපා. දිනකට දෙවතාවකට වඩා මුහුණ සේදීමෙන්ද වළකින්න, මන්ද එයින් සම තවත් වියළි විය හැක.
- පිහිනීමෙන් වැළකී සිටීම (Avoid Swimming):
පිහිනුම් තටාක වල තියෙන වතුර පිරිසිදු කරන්න ක්ලෝරීන් (Chlorine) විශාල වශයෙන් පාවිච්චි කරනවා. මේ ක්ලෝරීන් කියන්නේ ඉතාම සැර රසායනිකයක්. Chemical Peel එකක් නිසා සංවේදී වෙලා තියෙන සම ක්ලෝරීන් වතුරට නිරාවරණය වුණොත්, සම අධික ලෙස වියළිලා, දැවිල්ල සහ ආසාදන ඇති වෙන්න තියෙන ඉඩකඩ ගොඩක් වැඩියි. ඒ නිසා ප්රතිකාරයෙන් පස්සේ අවම වශයෙන් සතියක්වත් පිහිනුම් තටාක වල පිහිනීමෙන් වළකින්න. මුහුදු ජලයේ ඇති ලුණු ගතියද මේ කාලයේදී සමට අහිතකර විය හැක.
- වෙනත් සමේ ප්රතිකාර එකවර සිදු කිරීම (Avoid Other Skin Treatments):
Chemical Peel එකක් කරලා සති දෙකක් යනතුරු වෙනත් කිසිම ෆේෂල් (Facial), ඩර්මාප්ලේනින් (Dermaplaning), මයික්රොනීඩ්ලින් (Microneedling), වැක්ස් කිරීම (Waxing) හෝ නූල් දැමීම (Threading) වැනි ප්රතිකාර මුහුණට කරන්න එපා. මේ හැම ප්රතිකාරයකින්ම සමට තවදුරටත් ආතතියක් සහ හානියක් වෙන්න පුළුවන්. සමට සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වෙන්න කාලය ලබා දීම අනිවාර්යයි. කිසියම් හදිසි ප්රතිකාරයක් කිරීමට අවශ්ය නම් අනිවාර්යයෙන්ම ඔබේ වෛද්යවරයාගෙන් උපදෙස් ලබාගන්න.
හොඳම ප්රතිඵල ලබාගැනීම සඳහා ඔබ කළ යුතු දේවල්
නොකළ යුතු දේවල් වගේම, මේ කාලය ඇතුළත ඔබේ සම ආරක්ෂා කරගන්න ඔබ අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතු දේවල් කිහිපයකුත් තියෙනවා. ඒවා කෙටියෙන් මතක් කරන්නම්:
- නිරන්තරයෙන් මොයිස්චරයිසර් (Moisturizer) භාවිතය:
පීල් එකකින් පස්සේ සම වියළීම සහ තද ගතිය දැනීම ඉතාම සාමාන්යයි. ඒ නිසා වෛද්යවරයා නිර්දේශ කරන, සුවඳ සහ සැර රසායනික ද්රව්ය නොමැති (fragrance-free, hypoallergenic) හොඳ මොයිස්චරයිසර් එකක් දිනකට කිහිප වතාවක් ගාන්න. මේකෙන් සමේ තෙතමනය රැකගෙන සම ඉක්මනින් සුව වෙන්න උදව් වෙනවා. Hyaluronic Acid හෝ Ceramide අඩංගු මොයිස්චරයිසර් මේ සඳහා ඉතාමත් සුදුසුයි.
- සන්ස්ක්රීන් (Sunscreen) අනිවාර්යයෙන්ම භාවිත කිරීම:
ගෘහස්ථව (indoor) සිටියත්, එළියට ගියත් SPF 30 හෝ ඊට වැඩි, සින්ක් ඔක්සයිඩ් (Zinc Oxide) හෝ ටයිටේනියම් ඩයොක්සයිඩ් (Titanium Dioxide) අඩංගු physical sunscreen එකක් පාවිච්චි කරන්න. සෑම පැය 2කට හෝ 3කට වරක් එය නැවත ආලේප කරන්න. මෙය සමේ අලුතින් ඇතිවන සෛල හිරු කිරණින් ආරක්ෂා කිරීමට අත්යවශ්ය වේ.
- හොඳින් ජලය පානය කිරීම:
සමේ ඇතුළතින්ම තෙතමනය රැකගන්න දිනකට අවම වශයෙන් වතුර ලීටර් 2-3ක්වත් පානය කරන්න. මේකෙන් සමේ සෛල අලුත්වැඩියා වීමේ ක්රියාවලිය වේගවත් වෙනවා. ශරීරය අභ්යන්තරයෙන් සජලනය වීම (internal hydration) බාහිර ප්රතිකාර වල සාර්ථකත්වයට සෘජුවම බලපායි.
වෛද්යවරයකු හමුවිය යුත්තේ කවදාද?
සාමාන්යයෙන් Chemical Peel එකකින් පස්සේ සම මඳක් රතු වීම, තද ගතිය, මඳ දැවිල්ල සහ සම ගැලවීම සාමාන්ය තත්ත්වයන්. නමුත් ඔබට පහත සඳහන් ලක්ෂණ මතු වුණොත් කිසිසේත්ම නොසලකා හරින්න එපා. වහාම ඔබේ වෛද්යවරයා හමුවෙන්න:
- අධික ලෙස සම ඉදිමීම සහ දරාගත නොහැකි දැඩි දැවිල්ලක් හෝ වේදනාවක් තිබීම.
- සම මත බිබිලි (blisters) හෝ පැසවූ තුවාල (pus-filled bumps) ඇතිවීම.
- ප්රතිකාරයෙන් දින කිහිපයකට පසුවත් සමේ රතු පැහැය අඩු නොවීම හෝ තවදුරටත් රතු පැහැය වැඩි වීම.
- සමෙන් කිසියම් දියරයක් ගැලීම හෝ අසාමාන්ය ලෙස උණ ගතියක් දැනීම (මෙය ආසාදනයක ලක්ෂණ විය හැක).
- සමේ අඳුරු වීම් හෝ අසාමාන්ය ලප මතු වීම.
Chemical Peel එකක් කියන්නේ ඔබේ සමට අලුත් පණක් දෙන්න පුළුවන් ඉතාම සාර්ථක ප්රතිකාරයක්. නමුත් එහි නියම ප්රතිඵලය ලැබෙන්නේ ඔබ ප්රතිකාරයෙන් පස්සේ සමට දක්වන සැලකිල්ල මතයි. ඉහත සඳහන් කරපු උපදෙස් හරියටම පිළිපැද්දොත්, ඔබට කිසිම අතුරු ආබාධයකින් තොරව ඉතාමත් පැහැපත්, නිරෝගී සහ තරුණ පෙනුමැති සමක් ලබාගන්න පුළුවන්. හැමවිටම මතක තබාගන්න, ඔබේ සමට ගැළපෙන Chemical Peel වර්ගය සහ පසු සත්කාර තීරණය කළ යුත්තේ පළපුරුදු සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරයෙක් පමණයි. නිරෝගී ලස්සන සමක් ඔබට ප්රාර්ථනා කරනවා!